حاضرین در سایت

ما 30 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

اهمیت و ضرورت سلنیوم

اهميت و ضرورت استفاده از سلنيوم در تغذيه­ حيوانات

اهميت و ضرورت استفاده از سلنيوم در تغذيه­ حيوانات در اواسط دهه هشتاد به اثبات رسيد.اين عنصر به دو شكل در طبيعت وجود دارد: آلي و غير آلي.

سلنيوم غير آلي در فرمهاي سلنايت، سلنيت، سلنايد همچنين به فرم فلزي يافت ميشود. در مقابل گياهان، سلنيوم را از خاك به فرم سلنايت يا سلنيت دريافت كرده و سلنوآمينواسيدها را سنتز مي كنند. بنابراين سلنيوم يك بخشي از آمينو اسيدهاي متيونين و سيستئين است كه با گوگرد جايگزين شده است.  بيش­ترين شكل معمول مورد استفاده سلنيوم كه در 20 سال گذشته به طور گسترده اي به عنوان مكمل غذاهاي حيواني استفاده شده است ، اشكال معدني سلنيت سديم و سلنات سديم (اساساً به فرم سلنات)است كه تجربه استفاده از سلنيوم در تغذيه حيوانات ، امروزه به ما اطلاعات مهمي براي فهم بيشتر نقش بيولوژيكي اين عنصر ميدهد. محدوديتهاي استفاده از سلنيوم غيرآلي به خوبي شناخته شده است نظير سمي بودن، اثرات متقابل با ساير عناصر، ذخيره كم، كارايي پايين انتقال به شير و گوشت و توانايي كم براي حفظ ذخيره سلنيوم در بدن. متعاقباً بخش زيادي از عنصر مصرف شده، دفع ميشود اما شكلي از سلنيوم كه امروزه استفاده از آن مورد توجه زيادي قرار گرفته مخمر سلنيوم يا سلنيوم آلي است كه با الگوبرداري از طبيعت ساخته شده است. يعني در ساختار آمينواسيدهاي گوگرد دار ، سلنيوم جايگزين گوگرد شده است. مزايايي كه براي سلنيوم آلي عنوان مي شود عبارتند از: سلنيوم آلي از محل جذب آمينواسيدها جذب مي شود بنابراين داراي اثرات متقابل با ساير مواد معدني نیست و رسوب نمي کند و كاملا قابل جذب بوده و در بدن نيز ذخيره مي شود. لذا با استفاده از سلنيوم آلي مي توان غذاهاي غني شده براي مصرف انساني نظير تخم مرغ، شير و گوشت غني شده را توليد كرد. سلنيوم نقش مهمي در سيستم ايمني بازي ميكند.اين عنصر گلبولهاي سفيد خون را در برابر بعضي از مواد سمي مانند اكسيدانها محافظت مي نمايد و اجازه نميدهد اكسيدانها گلبولهاي سفيد را خراب نمايند و از آن­جا كه سلنيوم در جدول تناوبي در زير گوگرد قرار دارد، گياهان و ميكروارگانيسم­ها قادرند از سلنيوم به جاي گوگرد در ساختمان اسيدهاي آمينه گوگرددارمانند: متيونين، سيستين و سيستئين استفاده نمايند و سلنومتيونين، سلنوسيستئين و سلنوسيستين توليد كنند. در بين اين تركيبات تنها سلنومتيونين با بازده بالا از دستگاه گوارش حيوانات جذب مي­شود. برخلاف گياهان، حيوانات توانايي استفاده از سلنيوم را در ساختار اسيد آمينه متيونين ندارند، و تنها مي­توانند سلنيوم معدني را در ساختار اسيد آمينه سيستئين وارد نمايند. سلنيوم در تمام بافت ها و سلولهاي بدن وجود دارد از طريق شيردان ، روده كوچك و تا حدي روده بزرگ جذب ميشود.البته محل اصلي ذخيره ي آن كبد ميباشد پيشنهاد NRC مقدار 3/0 پي پي ام در جيره غذايي بوده است اما در سال 1993،FDA حداكثر سلنيوم مجاز در جيره گاوها را از 3/0 به 1/0 پي پي ام كاهش داد و علت انرا دفع بيش از حد سلنيوم از بدن گاوها و الودگي محيط زيست اشاره كرد. در بعضي از گله ها که منابع غذايي بايد با تزريق سلنيوم غني شود، ميزان توصيه شده تزريق سلنيوم در حدي است كه بتوان سطح سلنيوم خون را بالاتر از 8-10 ميلي گرم در 100 ميلي ليتر خون حفظ نمود كه براي مناطق مختلف ميزان تزريق شده متفاوت است علايم كمبود با رسيدن غلظت آن به 5 ميليگرم در صد ميلي ليتر خون نمايان ميشود نظير بيماري ماهيچه سفيد در گوساله ها ، سختي عضلات بره ، سقط جنين ، كاهش باروري ، افزايش عفونت هاي رحمي و توليد گوساله هاي ضعيف يا مرده. ميزان سلنيوم موجود در پوشش مويي گاو تعيين كننده كمبود يا مسموميت به اين عنصر در بدن دام ميباشد.اكثر تحقيقات نشان داده اند كه گاوهايي كه داراي ارزش قوام مويي كمتر از 25/0 پي پي ام هستند احنمالاً نياز به مكمل سلنيوم در جيره دارند و اگر اين عدد به بيش از 5 پي پي ام برسد منجر به علايم مسموميت با سلنيوم ميگردد. لازم به ذكر است مقدار بالای مس و روی در جیره ، با جذب سلنیوم تداخل می کند . جنسن (1975) نشان داد که تغذیه 800 قسمت در میلیون مس یا 2000 قسمت در میلیون روی موجب کاهش رشد و تلفات می گردد و تغذیه 5/0 قسمت در میلیون سلنیوم می تواند این عوارض را مرتفع کند. علاوه بر نقش مهم سلنيوم در سيستم آنتي اكسيداني موجود زنده، سلنيوم در ساختار سلنوپروتئينهاي مختلفي نظير تيوردكسين ردوكتاز، سلنوپروتئين P، سلنوفسفات سنتتاز، سلنوپروتئين كپسول اسپرم، ديودينازهاي هورمون تيروئيدي حضور دارد. سلنوپروتئينهاي كشف شده در سلولهاي پستانداران، به دليل ضرورت در دفاع آنتي اكسيداني بدن، عملكرد هورمونهاي تيروئيدي، سيستم ايمني (به ويژه ايمني سلولي)، تشكيل و تحرك اسپرم و عملكرد پروستات اهميت دارند.

مقدار سلنیومی که مسمومیت ایجاد می کند (10تا20قسمت در میلیون) تقریبا 100برابر مقدار نیاز های تغذیه ای آن است . به نظر می رسد که یکی از مکانیزم هایی که سلنیوم از ان طریق سمیت خود را ظاهر می سازد ، رقابت با ترکیب گوگرد دار یا تمایل شدید ان به گوگرد به منظور تشکیل کمپلکس های سلنیوم گوگرد میباشد .

از لحاظ اثر بر انزیم ها ، سمیت سلنیوم به 3دسته تقسیم میشود :

   1-انزیم هایی که سلنیت بر انها بی اثر است  مثل اکسیداز های گلوکز ، لاکتات  و پایرویت  در مغز و 1- تیروز یناز ، گزانتین اکسیداز و الکل اکسیداز کبدی.

    2- انزیم هایی که سلنیوم انها را از طریق انهدام قسمت فعال انزیم متوقف می سازد . این انزیم ها عبارت اند از : سوکسینیک د-هیدروژناز ، کولین اکسیداز ، تیرامینازو د- پرولین اکسیداز.

    3-  انزیم هایی که مستقیما با افزودن سلنیت غیر فعال می شوند مثل ال پرولین اکسیداز ، به نظر می رسد که در این حالت سلنیوم با ترکیب شدن با بنیان فعال انزیم ان را متوقف می سازد.

در پرندگان زیادی سلنیوم باعث کاهش رشد ،  تولید تخم مرغ و جوجه دراوری می گردد و نیز سبب ایجاد ضایعات در جنین می گردد . اورت و لاتشاو (1978)کاهش تولید تخم مرغ و جوجه در اوری را در مرغ های مادر تغذیه شده با هفت قسمت در میلیون سلنیوم گزارش کردند ، در حالی که 9  قسمت درمیلیون فقط موجب کاهش تولید تخم مرغ شد . یکی از ضایعات جالب در جنین تورم سر می باشد  که بدلیل تجمع مایعات و بزرگ شدن بافت است البته در طيور نيز بیشتر غذاهای صنعتی حاوی 1 الی 3 PPm سلنیوم می‌باشند که کافی بنظر می‌رسد. تا کنون در جایی به چشم نخورده است که از راه تزریق ، از این ماده استفاده شده باشد. آنالیز تخمها نشان داده که سلنیوم در مکملها وقتی بالاتر از حد نرمال باشد می‌تواند اثرات سمی برجای گذارد.طبق قوانین موجود در صنایع غذایی استاندارد شده در آمریکا برای این دسته از پرندگان مقدار سلنیوم را PPm 1 در نظر گرفته اند.

نكته ي اخر انكه در مورد شتر مرغ مکمل ویتامین E و سلنیوم را می توان هر روز به مقدار 1 g/kg به شتر مرغ ها خوراند که این مکمل دارای IU 40000 ویتامین E و 40 میلی گرم سلنیوم در هر کیلو گرم است . تزریق ویتامین E و سلنیوم در 25/0 دز برای جوجه های تازه تفریخ شده و 5/0 میلی لیتر برای جوجه های بالای دو هفته سن و تقریبا 5 میلی لیتر برای یک پرنده بالغ د ر هر چهار هفته بصورت درون ماهیچه ای توصیه می شود .